Over een waardenloos Europa

Enkele weken geleden vroeg iemand me of ik voor of tegen de Europese Unie was. Over het antwoord moest ik niet nadenken. 

Voor. 

Bijna 80 jaar vrede, open grenzen, welvaart, democratie en een heleboel gedeelde waarden die ik als vooruitgang ervaar. Lange tijd heb ik gedacht dat het de bedoeling was dat heel de wereld als Europa zou worden. Zo’n wereld zou een betere wereld zijn. 

Maar misschien ben ik naïef geweest. 

Ik begrijp dat de Europese Unie in de eerste plaats een economisch project is. Ze is ook een politiek project, weze het voornamelijk om dat economische project mogelijk te maken. Dat lijkt me aanvaardbaar.  

Om het in se rationele project dat de EU is verkocht te krijgen bij ons, Europeanen, is het ingekleed in een verhaal dat eerder de emoties aanspreekt. Dan kom je al gauw uit bij waarden. Lange tijd kon je dat ook lezen bij elke uitbreiding in oostelijke richting: het waardenmodel van de EU heeft grotere aantrekkingskracht dan andere, concurrerende modellen.  

Maar nu weet ik niet waar de Europese Unie mee bezig is. 

Ja, ik heb het over Catalonië. Maar ook over Hong Kong. En over de Oeigoeren. Over Rusland. Stuk voor stuk situaties waar de Europese (?) waarden geweld wordt aangedaan en waar de Unie niet of nauwelijks opspeelt. 

De meest verontrustende is vanzelfsprekend Catalonië. Omdat dat binnen Europa is wat daar gebeurt. Sommigen gaan het niet graag horen, maar persoonlijk ben ik voor noch tegen Catalaanse onafhankelijkheid. Het is mijn zaak niet.  

De manier waarop Spanje de Catalaanse kwestie aanpakt, strookt in mijn ogen niet met de Europese waarden. Mensen die worden vervolgd en opgesloten voor hun politieke overtuiging, vroeger hielden we daar op school schrijf-ze-vrij-dagen voor. Maar soit, ook Spanje is mijn zaak niet. 

De Unie staat niet aan de kant van het volk.

De EU daarentegen beschouw ik wel als mijn zaak. Hoe de Unie reageert op gebeurtenissen binnen en buiten haar grenzen, raakt mij als Europeaan. En om dan te zien hoe Europa de politieke vervolging van democratisch verkozen Europarlementsleden faciliteert door hun parlementaire onschendbaarheid op te heffen, is toch enigszins ontluisterend. 

Dat een parlement zo gemakkelijk een van zijn eigen leden loslaat, is al even verbijsterend. De signalen die hier gegeven worden, voelen helemaal niet goed. In plaats van dat de wereld opschuift richting Europa, lijkt Europa langzaam op te schuiven in de richting van landen als cynische landen als China, Rusland en andere landen die nooit de zijde van hun burgers, laat staan de zwaksten, kiezen. 

Want dat is hét signaal dat de Europese Unie geeft sinds het Catalaanse referendum op 1 oktober 2017: het is haar niet om ons, Europeanen, te doen. De Unie staat niet aan de kant van het volk. Als de Catalanen met hun vreedzame proces iets hebben blootgelegd, is het wel die pijnlijke waarheid.  

Vrijheid van meningsuiting, democratie, gelijkheid van man en vrouw, godsdienstvrijheid, het recht op zelfbeschikking, de vrijheid van politieke vereniging, het geloof in dialoog boven brute machtspolitiek,… Kortom: de rechten van de mens en de waarden van de Verlichting. Ooit droomde ik dat Europa een baken van die waarden zou zijn in een nog altijd veel te onvrije wereld. Sinds deze week schijnt het een pak minder fel. 

En het is niet alleen Catalonië, natuurlijk. Wanneer was de laatste keer dat de Europese Unie nog eens positief in het nieuws kwam? Ik kan het me niet herinneren. Zelfs wanneer je het gegeven in rekening brengt dat Europa gemakkelijk de schuld krijgt van wat lidstaten zelf verprutsen, valt het niet mee om iets goeds te vertellen over Europa.

Zo dreigt Europa dezelfde kant op te gaan als België: een bestuursniveau zonder meerwaarde dat alleen maar een obstakel vormt voor de wereld die ik droom voor mezelf en mijn medemensen. En wanneer iemand me vraagt of ik voor of tegen België ben,…